ერთი თაობის ქვაბი: ფრანცის ბაკონი და 1950-იანი წლები
1950-იანი წლების ათწლეულმა დასავლურ ხელოვნებაში სეისმური ცვლილება მოჰყვა — ეს იყო ამბოხი დამკვიდრებული ნორმების წინააღმდეგ, რომელსაც ომისშემდგომი შფოთვა და ადამიანური გამოცდილების ღრმა გადაფასება ამძაფრებდა. სწორედ ამ ტურბულენტულ გარემოში წარმოიშვა ფრანცის ბაკონი — პერსონაჟი, რომლის ვიცერალური, ხშირად შემაშფოთებელი და დამამძრწველ ნახატები ეპოქის პირველგარდაცმული ემოციური ინტენსივობის სინონიმად იქცა. 1906 წელს დუბლინში დაბადებულ ბაკონის ადრეულ ცხოვრება ოჯახურ ტრაგედიას ახლდა; მამამისის მოულოდნელმა სიკვდილმა, როდესაც ის სულ რაღაც ათი წლის იყო, საფუძვლიანად შეცვალა მისი მხატვრული ხედვა და მასში სამუდამოად დათესა სიკვდილის, ტკივილისა და ადამიანური არსებობის სიმტკიცეობისადმი შეპყრობილობა.
ბაკონის გზა გამორჩეულ ხელოვანამდე ლონდონში დაიწყო, სადაც სლეიდის ლამაზ나 ხელოვნების სკოლაში სწავლობდა. თუმცა, მისი გამორჩეული სტილი მხოლოდ 1940-იან წლებში კრისტალიზდა. ომის წლები, თავისი განადგურების მუდმივი საფრთხითა და საბრძოლო ქმედებების საშინელებებთან შეხებით, გადამწყვეტ კატალიზატორად იქცა მისი შემოქმედებითი განვითარებისთვის. 1951 და 1952 წლებში სამხრეთ აფრიკაში გამგზავრებამ, რომელიც დედამისის გადასვლის გამო მოუწია, მას ახალი ვიზუალური ლექსიკა აჩუქა — აფრიკის ბრტყელობების მკაცრი ლანდშაფტები და ველური ცხოველები მისი ნამუშევრების განმეორებადი მოტივები გახდა, რომლებიც პირველგარდაცმული შიშისა და მოწყვლადობის შეგრძნებით არის გაჟღენთილი.
1950-იანების შუა წლებში ბაკონი პირადი ტრატედიის განსაკუთრებით ინტენსიურ პერიოდს გადიოდა. მისი ურთიერთობა ერი ჰალთან მტკივნეულად დასრულდა, რის შემდეგაც ის პეტერ ლეისის წრეში მოჰყვა — ყოფილი მებრძოლი პილოტი, რომლის ობსესიური ბუნებაც ბაკონის საკუთარ შფოთვებს ასახავდა და შესაძლოა აძლიერებდა კიდეც მათ. ამ არასტაბილურმა კავშირმა გააჟღინდა ნახატების სერია — „ადამიანი ლურჯში“, რომელიც იკვლევდა ძალაუფლების, კონტროლისა და გროტესკის თემებს. ეს ნამუშევრები, რომლებიც ხასიათდება კლაუსტროფობიული ინტერიერებითა და დისტორსირებული ფიგურებით, მის ყველაზე ფსიქოლოგიურად რთულ და შემაშფოთებელ შემოქმედებად მიიჩნევა.
ამ პერიოდში ბაკონი შთაგონების წყაროდ ედვარდ მუიბრიჯის ადამიანური მოძრაობის ფოტოგრაფიასაც იყენებდა. მისი სერია „ორი ფიგურა“, რომელიც დინამიკურ პოზებში გამოსახულ მამაკაცთა ნগ্ন ფიგურებს ასახავს, აჩვენებს ფიზიკურობისა და სექსუალობის ურთიერთქმედებისადმი მის გატაცებას, რაც ხშირად საფრთხისა და მოწყვლადობის შეგრძნებით არის გაჟღენთილი. ძველი ეგვიპტური ხელოვნების გავლენა, რომელიც ბაკონს თავისი მონუმენტური მასშტაბითა და სიმბოლური ძალით აღაფრთოვანებდა, აშკარაა მის გვიანდელ ნამუშევრებში, განსაკუთრებით სფინქსის გამოსახულებებში.
დისტორსიის ენა: სტილი და ტექნიკა
ბაკონის მხატვრული სტილი მყისიერად ამოსაცნობია — ფორმის შეგნებული დისტორსაცია, რეალისტური რეპრეზენტაციის უარყოფა. ის იშვიათად ასახავდა ფიგურებს ისე, როგორც ისინი თვალით perceivable (აღქმადნი) არიან; ნაცვლად ამისა, იგი იყენებდა ფრაგმენტაციის, გადაჭარბებისა და ფენებად დატანის ტექნიკას, რათა გადმოეტანა არაუოკე არებული შფოთვისა და ფსიქოლოგიური ტრატავის შეგრძნება. ფერების გამოყენებაც არაკონვენციური იყო — ხშირად ის იყენებდა წითლის, ლურჯისა და შავის გამომწვედა შეხမှုებს, რათა მისი ნახატების ემოციური ზემოქმედება გაძლიერებულიყო.
მისი ტექნიკა მოიცავდა საღებავის thick (სქელ), ჟესტური შტრიხებით დატანას, რაც ქმნიდა ზედაპირს, რომელიც ერთდროულად ტაქტილურიცაა და ვიზუალურად გამაღელვებელიც. იგი ხშირად იყენებდა კოლაჟის ელემენტებს — გაზეთურის ნატეხებს, ქსოვილის ფრაგმენტებსა და სხვა ნაპოვნი ეკლექტურ ობიექტებს, რათა კიდევ უფრო დაარღვიოს სტაბილურობისა თუ წესრიგის შეგრძნება. ბაკონის მიდგომა შეიძლება აღიწეროს როგორც „ექშენ პეინტინგი“ (action painting), არა ჯექსონ პოლოკისებურად, არამედ როგორც საკუთარი ემოციური ტრატავის ტილოსთვის გადატანის საშუალება.
პიკასოსა და დეკუნინგის მსგავსი ხელოვანების გავლენა აშკარაა ბაკონის ნამუშევრებში, განსაკუთრებით ფრაგმენტირებული ფიგურებისა და დისტორსირებული პერსპექტივების გამოყენებაში. თუმცა, ბაკონის ნახატებს გააჩნიათ უნიკალური ინტენსივობა — ვიცერალური თვისება, რომელიც სტილისტურ იმიტაციას სცილდება. ის არ ცდილობდა სილამაზის ან ჰარმონიის გამოსახვას, არამედ სურდა მაყურებელს პირისპირ შეეტაკებინა ადამიანური გამოცდილების ბნელ მხარეებთან.
გადამწყვეტი ფიგურა ომისშემდგომ ხელოვნებაში
ბაკონის, როგორც უდიდესი ხელოვანის, აღმოჩენა 1950-იან წლებში დამთ собой მოჰყვა უფრო ფართო ცვლილებებს ხელოვნების სამყადლოში. აბსტრაქტული ექსპრესიონიზმის აღზევებამ ეჭვქვეშ დააყენა ევროპული მოდერნიზმის დომინირება და ნიუ-იორკი ახალ ცენტრად აქცია ხელოვნებრივი ინოვაციებისთვის. ბაკონის შემოქმედება, ადამიანური ტანჯვისა და ფსიქოლოგიური ტრატავის შეუპყრობადი პორტრეტით, ღრმად ეხმიანებოდა იმ აუდიტორიას, რომელიც მეორე მსოფლიო ომის შედეგებთან ფასდაფასებას აწყდებოდა.
მისი გამოფენები 1953 და 1957 წლებში — შესაბამისად ნიუ-იორკსა და პარიზში — მნიშვნელოვან ეტაპად იქცა მის კარიერაში. ამ შოუმ მას საერთაშორისო აღიარება მოუტანა და განამტკიცა მისი პოზიცია, როგორც ომისშემდგომი ხელოვნების სცენის წამყვანი ფიგურისა. ბაკონის ნახატები დღესაც გამოიფინება და შეისწავლება, რაც მაყურებელს თავისი შემაშფოთებელი სილამაზითა და ღრმა ფსიქოლოგიური სიღრმით ტყვედ ტოვებს.
მემკვიდრეობა და გავლენა
ბაკონის გავლენა 20-ე საუკუნის ხელოვნებაზე უდავოა. მისმა მზაობამ, პირისპირ შეებჯოლა რთული თემებისთვის — სიკვდილისთვის, ძალადობისთვის, სექსუალობისთვის — ახალი გზა გაკაფა ფერწერაში და საფუძველი ჩაუყარა მომდევნო თაობის ხელოვანებს, რომლებიც ტრავმისა და გაუცხოების თემებს იკვლევდნენ. მისი გავლენა შეინიშნება ისეთი ხელოვანების ნამუშევრებში, რომლებიც ლუციან ფროიდიდან დაემინ ჰერსტამდე მოდის.
ბაკონის მემკვიდრეობა სცილდება მის ინდივიდუალურ ნახატებს; მან ფუნდამენტურად შეცვალა ჩვენი წარმოდგენა იმის შესახებ, თუ რის წარმოდგენა შეუძლია და უნდა შეეძლოს ხელოვნას. მან დაამტკიცა, რომ ხელოვნება შეიძლება იყოს ადამიანური ფსიქიკის ყველაზე ბნელი კუთხეების შესწავლის საშუალება და ამით მან შეცვალა ხელოვანის როლი, როგორც არსებობის დრამატული პროცესის დამკვირვებლისა და მონაწილის.
