Bernard Schultze

Vroege jaren, familie en opleiding

Bernard Schultze werd geboren op 31 mei 1915 in Schneidemühl, het huidige Piła in Polen. Zijn vormende jaren werden gekenmerkt door een ingrijpende verhuizing naar Berlijn in 1921. Deze verplaatsing plaatste hem in het hart van een voortdurend veranderend Europees landschap, hoewel zijn vroege creatieve werk grotendeels door de geschiedenis uit het oog is verloren. Een luchtaanval op Berlijn in 1945 vernietigde de werken die hij tot die tijd had vervaardigd, waardoor er een leegte ontstond in zijn vroege professionele oeuvre.

Zijn formele opleiding was veeleisend en gecentreerd rond de belangrijkste Duitse kunstcentra. Tussen 1934 en 1939 studeerde Schultze aan de Universiteit voor Kunsteducatie in Berlijn en aan de Kunstacademie in Düsseldorf. Deze jaren van studie boden het technische fundament dat hij later juist zou deconstrueren door middel van abstractie. Zijn persoonlijke leven raakte onlosmakelijk verbonden met de kunstwereld op 7 juli 1955, toen hij de schilderes Ursula Bluhm tot echtgenote maakte.

Artistieke Bewegingen en Groepen

Schultze fungeerde als een vooraanstaande exponent van de gebarenabstractie in Europa, waarbij hij zich verliet van de representatieve beperkingen die zijn vroege opleiding hadden gedefinieerd. Zijn toewijding aan het door het onderbewuste geleide creatieve proces bracht hem in lijn met de internationale stromingen van de action painting en het tachisme. Dit waren geen louter stilistische keuzes, maar een noodzakelijke breuk met de rigide conventies uit het verleden. Door deze methoden te omarmen, hielp hij zichzelf te vestigen als een van de grondleggers van de Art Informel-beweging in Duitsland.

Zijn gezamenlijke inspanningen stonden centraal in de ontwikkeling van de naoorlogse Duitse abstractie. In 1952 mede-oprichter van de Quadriga-groep naast Karl Otto Götz en andere kunstenaars, een stap die een beslissende verschuiving naar non-figuratieve expressie markeerde. Deze periode van intense experimenteerdrift zette zich voort toen hij zich in 1955 aansloot bij Zen 49. Via deze groepen hielp Schultze bij het definiëren van een nieuwe visuele taal die spontaniteit en de fysieke daad van het creëren boven de statische compositie stelde.

Techniek en Artistieke Stijl

De visuele taal van Schultze wordt gekenmerkt door een rusteloze, gebarenmatige abstractie. Hij maakte gebruik van onbewuste, sturende creatieve processen, waarbij hij directe inspiratie putte uit de surrealistische écriture automatique om de traditionele compositie te omzeilen. Deze benadering resulteerde in werken waarin briljante, fluorescerende kleuren transformeren in en uit een gesuggereerde representatie. Zijn oppervlakken zijn zelden vlak; in plaats daarvan fungeren ze als topografische landschappen waar kleur en vorm met elkaar botsen. Tegen 1956 begon hij de oppervlakte van zijn schilderijen op te bouwen in hoogreliëf, waarmee hij zich losmaakte van het tweedimensionale vlak en bewoog naar een meer tactiele, sculpturale realiteit.

Deze evolutie bereikte haar hoogtepunt met de ontwikkeling van zijn Migofs. Deze werken zijn niet louter schilderijen, maar complexe assemblages, reliëfbeelden en ruimtevullende sculpturen die de fysieke ruimte opeisen. Ze fungeren als hybride entiteiten, die dierlijke, plantaardige en menselijke beeldtaal versmelten tot vreemde, organische structuren. Deze vormen lijken vaak in een staat van constante verandering te verkeren, een spiegeling van de biologische en kosmische systemen die hij trachtte te verbeelden. Zijn techniek benadrukt de spanning tussen groei en verval, waarbij hij textuur gebruikt om de chaotische, onregelmatige processen van de natuurlijke wereld te simuleren.

Belangrijke Werken en Artistieke Perioden

De artistieke evolutie van Bernard Schultze wordt gekenmerkt door een voortdurende losmaking van het platte vlak. Tijdens zijn verblijf in Frankfurt ontwikkelde hij reliëfbeelden die bekendstonden als tabuskris, waarbij hij gebruikmaakte van gekollageerde alledaagse objecten om de traditionele grenzen van het canvas te doorbreken. Deze experimenten met fysieke diepte vormden de weg naar de creatie van zijn Migofs vanaf 1961. Deze werken begonnen als uitbreidingen van het canvas of als werken op papier, om uiteindelijk te rijpen tot vrijstaande, de ruimte vullende sculpturen en installaties. Tegen 1965 begon hij zelfs paspoppen te integreren in deze vrijstaande kleurenschilderingen, waardoor de organische, hybride beeldtaal van zijn Migofs werd geprojecteerd in een meer letterlijke, driedimensionale realiteit.

Zijn latere decennia getuigen van een gedisciplineerde verschuiving in zowel palet als textuur. De jaren zeventig werden gedefinieerd door zijn grisaille-schilderijen, een scherp contrast met de hoogreliëf-texturen uit zijn eerdere jaren. Dit werd gevolgd door een periode in de jaren tachtig, waarin hij verzadigde kleuren combineerde met oppervlakken die bedoeld waren om een diepe, sculpturale ruimte te creëren. Zelfs in zijn laatste decennium behield de kunstenaar een eigenzinnige formele taal; zo produceerde hij in de jaren negentig aquarellen in pasteltinten. Zijn oeuvre bleef opmerkelijk divers, variërend van monumentale olieverfschilderijen en tekeningen in 1974 tot de complexe, gelaagde assemblages die zijn middenperiode zo kenmerkend maakten.

• Endymion (1955)
• Neelt (1958)
• Still Within Society (1964)
• Grotesque Promenade (1964)
• Body Cascades (1973)

Waar zijn zijn werken vandaag de dag te bewonderen

De aanwezigheid van Bernard Schultze in vooraanstaande institutionele collecties bevestigt zijn prominente status binnen het naoorlogse Europese landschap. In Duitsland is zijn oeuvre stevig verankerd op verschillende cruciale locaties. Zo herbergt het Museum Ludwig in Keulen een aanzienlijk deel van zijn nalatenschap, terwijl het Museum Kunstpalast in Düsseldorf en de Pinakothek der Moderne in München zijn werken in hun permanente collecties bewaren. Zijn invloed reikt verder tot in het Arp Museum Bahnhof Rolandseck in Remagen en het ZKM Museum für Neue Kunst in Karlsruhe. Deze collecties behouden de fysieke realiteit van zijn reliëfbeelden en sculpturen, waardoor zijn materiële experimenten toegankelijk blijven voor iedereen die de evolutie van de Duitse abstractie bestudeert.

Zijn internationale allure wordt onderstreept door de aanwezigheid in prestigieuze musea buiten Duitsland. Zowel het Tate Museum in Londen als het Museum of Modern Art in New York bezitten zijn werken, wat zijn gebarenrijke abstracties in een wereldwijde context plaatst. In Duitsland maken zijn schilderijen bovendien deel uit van de collectie van de Hammerschmidt Villa in Bonn. Deze instellingen bieden de nodige schaal om zijn grotere, complexere composities te ervaren in de omgeving waarvoor ze oorspronkelijk bedoeld zijn.

• Endymion, circa 1955 - Städel Museum, Frankfurt
• Neelt, circa 1958 - Staatliche Kunsthalle Karlsruhe, Karlsruhe
• Still Within Society, circa 1964 - Bavarian State Painting Collections, München
• Grotesque Promenade, circa 1964 - Bavarian State Painting Collections, München
• Body Cascades, circa 1973 - Bavarian State Painting Collections, München

Latere Jaren en Overlijden

Vanaf 1968 tot aan zijn dood bleef Schultze een onmisbaar onderdeel van het culturele landschap van Keulen. Hij en zijn echtgenote, de schilderes Ursula Bluhm, vormden samen de spil van het artistieke leven in de stad. Na haar overlijden in 1999 zette hij zijn artistieke praktijk in Keulen voort, totdat hij daar op 14 april 2005 definitief uit het leven was geslagen.

Zijn aanwezigheid in de stad was veel meer dan louter residentieel; hij was een prominente verschijning binnen de culturele sfeer. Zijn langdurige betrokkenheid bij de regio zorgde ervoor dat zijn invloed stevig verankerd bleef in de naoorlogse Duitse kunst. Hij stierf in Keulen, waarbij hij een oeuvre naliet dat tot op de dag van vandaag wordt bewaard in vooraanstaande internationale collecties.